System BIOS (ang. Basic Input/Output System) to oprogramowanie, pośredniczące między podzespołami komputerowymi a systemem operacyjnym. Jest zapisany w nieulotnej pamięci płyty głównej, obecnie zwykle flash. Pamięć ta zachowuje zawartość po odłączeniu zasilania. Po włączeniu komputera BIOS uruchamia podstawowy test podzespołów POST, udostępnia ustawienia sprzętu i rozpoczyna ładowanie systemu. Prawidłowa konfiguracja BIOS-u pomaga utrzymać stabilną pracę komputera i prawidłową obsługę podzespołów.
Najważniejsze funkcje BIOS-u i UEFI
W nowszych komputerach klasyczny BIOS został zastąpiony oprogramowaniem zgodnym ze standardem UEFI. Pełni ono podobną rolę, ale ma więcej możliwości. Pozwala m.in. uruchamiać system z dysków GPT o pojemności większej niż 2 TB, czyli typowy limit MBR. W wielu komputerach menu UEFI można też obsługiwać myszką.
| Funkcja | Za co odpowiada? | Przykład zastosowania |
|---|---|---|
| Test POST (Power-On Self-Test) | Podstawowe testy podzespołów po włączeniu komputera; nie jest to pełna diagnostyka sprzętu. | Wykrywanie braku pamięci RAM lub awarii karty graficznej (sygnalizowane piskami lub diodami LED). |
| Zarządzanie sekwencją rozruchu (Boot Priority) | Ustalenie, z którego dysku lub nośnika komputer ma uruchomić system. | Ustawienie pendrive’a instalacyjnego jako pierwszego urządzenia startowego. |
| Kontrola pracy wentylatorów (Fan Control) | Regulacja obrotów wentylatorów na podstawie dostępnych czujników temperatury, jeśli BIOS/UEFI udostępnia takie ustawienia. | Wyciszenie głośno pracującego komputera przez zmianę krzywej obrotów (Fan Curve) z zachowaniem odpowiedniego chłodzenia. |
| Tryby pracy kontrolera dysków (SATA / NVMe) | Wybór dostępnych ustawień kontrolera, np. AHCI dla SATA, RAID lub Intel VMD dla obsługiwanych dysków. | Dobór ustawień i sterownika kontrolera podczas instalacji Windows; zmiana trybu może uniemożliwić start istniejącego systemu. |
Dlaczego BIOS widzi dysk, a instalator Windowsa nie?
Taki problem może pojawić się podczas ponownej instalacji systemu i nie musi oznaczać awarii dysku. Możliwe przyczyny to:
1. Brak sterowników kontrolera (np. Intel VMD / RAID)
Komputery z włączonym Intel VMD lub trybem RAID mogą wymagać załadowania odpowiedniego sterownika kontrolera pamięci masowej (np. Intel RST) na ekranie wyboru dysku w instalatorze Windows. Jeśli instalator nie zawiera zgodnego sterownika, nie wyświetli dysków obsługiwanych przez ten kontroler. W takim przypadku warto pobrać sterownik ze strony producenta komputera i wczytać go podczas instalacji.
2. Niezgodność trybu rozruchu i stylu partycji (Legacy/UEFI, MBR/GPT)
Uruchomienie instalatora w trybie Legacy (CSM) może uniemożliwić instalację na dysku z tablicą partycji GPT. Instalator wyświetla wtedy komunikat o niezgodności. W takiej sytuacji dysk zwykle nadal jest widoczny na liście. Windows 11 wymaga UEFI z obsługą Secure Boot.
3. Problemy z portem USB lub nośnikiem instalacyjnym
Problemy z odczytem instalatora mogą wynikać z uszkodzonego pendrive’a, portu USB lub nieprawidłowo przygotowanego nośnika. Warto sprawdzić inny port, np. zamiast niebieskiego portu USB 3.0/3.1 użyć czarnego portu USB 2.0 lub ponownie przygotować nośnik korzystając z oficjalnego obrazu systemu.
4. Usterki dysku, połączenia lub płyty głównej
Dysk może nadal nie pojawiać się w instalatorze mimo prawidłowych sterowników i ustawień. Należy wtedy sprawdzić sam dysk, jego połączenie i zasilanie. Kolejny krok to diagnostyka kontrolera lub płyty głównej. Na podstawie samego braku dysku w instalatorze nie da się wskazać elementu wymagającego naprawy.
Samodzielna zmiana ustawień czy pomoc serwisu?
Nieprawidłowa zmiana napięć, niewłaściwa aktualizacja BIOS-u (tzw. Flash BIOS) lub odłączenie zasilania w trakcie aktualizacji mogą doprowadzić do trwałego uszkodzenia płyty głównej.
Jeśli Twój komputer nie uruchamia się, wpada w pętlę rozruchową, a instalator Windowsa nie widzi dysku SSD, skorzystaj z pomocy fachowców:
- W przypadku zestawów stacjonarnych oferujemy wymianę płyty głównej w komputerze stacjonarnym, obejmującą dobór odpowiedniej płyty pod istniejące podzespoły, demontaż starej i montaż nowej płyty wraz z konfiguracją BIOS/UEFI.
- W przypadku urządzeń mobilnych dedykowaną usługą jest naprawa płyty głównej w laptopie, w ramach której możemy wgrać czysty wsad BIOS/KBC oraz dokonać ewentualnej naprawy sekcji zasilania lub ładowania baterii.